پاکسازی آلودگی نفتی قشم به پایان رسید؛ جزئیات مهار لکه های نفتی در سوزا و شیب دراز
توسط: عملیات گسترده شناسایی، مهار و پاکسازی آلودگی نفتی در بخش هایی از سواحل جنوبی جزیره قشم پس از چند روز فعالیت مستمر تیم های تخصصی و نیروهای محلی به پایان رسید. این آلودگی ابتدا در محدوده شهر سوزا و روستای شیب دراز مشاهده شد و گزارش هایی نیز از وجود آثار نفتی در ساحل روستای نقاشه منتشر شد.
به گفته مسئولان اداره کل بنادر و دریانوردی هرمزگان، عملیات میدانی از صبح ۲۰ مرداد ۱۴۰۵ آغاز شد و تیم های محیط زیست، بنادر، شهرداری، شیلات و جوامع محلی در مراحل مختلف آن مشارکت داشتند. در جریان عملیات از بوم های مهار نفت، پدهای جاذب، تجهیزات مکانیکی و در بخش هایی از دریا از مواد دیسپرسانت استفاده شد. سرپرست اداره کل بنادر و دریانوردی هرمزگان در ۲۶ مرداد از پایان عملیات پاکسازی در سواحل سوزا و شیب دراز خبر داد.
آلودگی نفتی قشم از کجا آغاز شد؟
نخستین گزارش های مردمی درباره مشاهده آثار آلودگی نفتی در شامگاه دوشنبه ۱۹ مرداد منتشر شد. تصاویر و گزارش های محلی نشان می داد که مواد نفتی به بخش هایی از خط ساحلی سوزا، شیب دراز و نقاشه رسیده اند. پس از دریافت این گزارش ها، جلسات اضطراری برای هماهنگی میان دستگاه های مسئول برگزار شد.
نکته مهم این است که تا زمان انتشار گزارش های اولیه، منشا دقیق آلودگی به صورت رسمی مشخص نشده بود و بررسی نمونه های نفتی برای شناسایی منبع آلودگی در دستور کار قرار داشت. بنابراین نسبت دادن قطعی لکه های مشاهده شده به یک کشتی یا حادثه مشخص، بدون اعلام نتیجه بررسی های رسمی، دقیق نیست.
عملیات رسمی مقابله با آلودگی شامل این مراحل بود:
- ارزیابی میزان و نوع آلودگی در ساحل و دریا
- محدود کردن لکه های نفتی در بخش های آلوده
- جلوگیری از نفوذ بیشتر مواد نفتی به ساحل
- جمع آوری نفت و پس مانده های آلوده
- حفاظت از مراکز حساس شیلاتی
- پایش مجدد سواحل پس از عملیات پاکسازی
بوم های نفتی چگونه جلوی گسترش آلودگی را گرفتند؟
در نخستین مرحله پس از ارزیابی منطقه، تیم های عملیاتی از بوم های مخصوص مقابله با آلودگی نفتی استفاده کردند. این تجهیزات به شکل موانع شناور روی سطح آب قرار می گیرند و برای محدود کردن حرکت لکه نفتی و جلوگیری از پخش شدن سریع آن مورد استفاده قرار می گیرند.
استفاده از بوم به تیم های پاکسازی فرصت می دهد تا نفت شناور را در محدوده کوچک تری نگه دارند و عملیات جمع آوری با کنترل بیشتری انجام شود. این روش به ویژه در نزدیکی ساحل یا مناطق حساس اهمیت دارد، زیرا رسیدن نفت به زیستگاه های ساحلی معمولا روند پاکسازی را پیچیده تر می کند.
بر اساس گزارش اداره کل بنادر و دریانوردی هرمزگان، پس از بررسی اولیه مناطق آلوده، بوم های نفتی در محدوده لکه ها مستقر شدند و عملیات پایش و جمع آوری بقایای نفتی همزمان ادامه پیدا کرد.
پاکسازی سواحل سوزا و شیب دراز چگونه انجام شد؟
نوع عملیات در همه نقاط قشم یکسان نبود، زیرا بخشی از نفت روی سطح آب باقی مانده بود و مقداری از آن نیز به خشکی و نوار ساحلی رسیده بود. به همین دلیل تیم های عملیاتی متناسب با وضعیت هر منطقه از روش های متفاوتی برای پاکسازی استفاده کردند.
در ساحل سوزا، آثار آلودگی به داخل بخش هایی از خشکی نفوذ کرده بود. تیم های عملیاتی با همکاری شهرداری سوزا از روش پاکسازی مکانیکی و دستگاه هایی مانند لودر استفاده کردند تا بخش های آلوده ساحل جمع آوری و پاکسازی شوند.
در شیب دراز شرایط متفاوت بود. تیم تخصصی مقابله با آلودگی از پدها و ورق های جاذب استفاده کرد. این تجهیزات روی سطح آلوده قرار می گیرند و بخشی از نفت شناور را جذب می کنند. عملیات در این منطقه با توجه به وضعیت جزر و مد ادامه پیدا کرد.
گزارش سازمان حفاظت محیط زیست در ۲۱ مرداد نشان می داد که کمتر از یک کیلومتر از ساحل شیب دراز تحت تاثیر آلودگی قرار گرفته بود. در همان زمان آلودگی نفتی هم در آب های مقابل منطقه و هم در بخش هایی از ساحل مشاهده شده بود.
دیسپرسانت چیست و چه نقشی در مهار لکه نفتی دارد؟
در بخش هایی از دریا که حجم آلودگی بیشتر بود، شناورهای اداره کل بنادر اقدام به پاشش دیسپرسانت کردند. دیسپرسانت ها مواد شیمیایی مخصوص مقابله با لکه های نفتی هستند، اما عملکرد آنها با جمع آوری فیزیکی نفت تفاوت دارد.
این مواد نفت را به قطرات بسیار کوچک تر تقسیم می کنند و باعث می شوند بخشی از آن از سطح آب وارد ستون آب شود. این پراکندگی می تواند سطح تماس نفت با فرایندهای طبیعی و میکروارگانیسم ها را افزایش دهد و در شرایط مناسب به زیست تخریب سریع تر آن کمک کند. با این حال، دیسپرسانت نفت را به طور جادویی از محیط حذف نمی کند.
استفاده از این مواد نیازمند ارزیابی شرایط محیطی است، زیرا پراکنده شدن نفت در ستون آب می تواند میزان تماس برخی موجودات آبزی با آلاینده را تغییر دهد. به همین دلیل در مدیریت علمی آلودگی های نفتی، استفاده از دیسپرسانت باید در کنار عواملی مانند نوع نفت، وضعیت دریا و حساسیت زیست محیطی منطقه ارزیابی شود.
حفاظت از مزارع میگو و ماهی در قفس
یکی از نگرانی های مهم در جریان آلودگی نفتی قشم، احتمال رسیدن مواد نفتی به مراکز پرورش آبزیان بود. ورود نفت به چنین مناطقی می تواند علاوه بر ایجاد خسارت اقتصادی، کیفیت آب و سلامت آبزیان را نیز تحت تاثیر قرار دهد.
به همین دلیل حفاظت از مزارع پرورش میگو و مجموعه های پرورش ماهی در قفس به عنوان یکی از اولویت های عملیات در نظر گرفته شد. اداره بنادر اعلام کرده است که با هماهنگی شیلات، اقدامات پیشگیرانه، احتیاطی و در برخی مناطق اقدامات مقابله ای برای کاهش خطر ورود آلودگی انجام شده است.
همچنین برای افزایش توان واکنش محلی در شیب دراز، تعدادی ورق جاذب در اختیار دهیاری این روستا قرار گرفت تا در صورت مشاهده آلودگی جدید، امکان واکنش سریع تر وجود داشته باشد.
نگرانی درباره لاک پشت ها و نهال های حرا در قشم
آلودگی نفتی در مناطق ساحلی فقط یک مسئله ظاهری نیست و می تواند زیستگاه های دریایی و ساحلی را تحت تاثیر قرار دهد. شیب دراز به دلیل حضور گونه های دریایی و فعالیت های محیط زیستی، از مناطق حساس قشم به شمار می رود و به همین دلیل وضعیت جانوران منطقه نیز همزمان با عملیات پاکسازی مورد بررسی قرار گرفت.
مدیرکل دفتر آلودگی دریایی سازمان حفاظت محیط زیست اعلام کرده بود که تعدادی لاک پشت در محدوده شیب دراز مشاهده شده اند و وضعیت آنها از نظر تماس احتمالی با آلودگی نفتی بررسی می شود.
در روستای نقاشه نیز آثار پراکنده آلودگی در محدوده ای حدود دو کیلومتر از ساحل گزارش شد. همچنین مقدار محدودی از آلودگی به محدوده ای رسیده بود که حدود ۱۰۰ نهال حرا در آن کاشته شده است. سازمان حفاظت محیط زیست اعلام کرد هماهنگی برای پاکسازی این بخش نیز انجام شده است.
پاکسازی لکه های نفتی قشم به پایان رسید
سرانجام در ۲۶ مرداد ۱۴۰۵، سرپرست اداره کل بنادر و دریانوردی هرمزگان از پایان عملیات شناسایی، مهار و پاکسازی آلودگی در سواحل سوزا و شیب دراز خبر داد. این عملیات با مشارکت تیم های تخصصی بنادر، محیط زیست، کمیته بحران، بخشداری ها، شهرداری و نیروهای محلی انجام شد.
پایان عملیات پاکسازی به معنای کم اهمیت شدن پایش های بعدی نیست. در حوادث نفتی، حرکت جریان های دریایی و جزر و مد می تواند باعث رسیدن بقایای پراکنده نفت به نقاط دیگری از ساحل شود. بررسی منشا آلودگی و ارزیابی آثار احتمالی آن بر اکوسیستم نیز بخش دیگری از مدیریت چنین حوادثی محسوب می شود.
