کشف موزاییک ۱۰۵ متری روم باستان در ترکیه؛ رازهای تازه از پمپئیوپولیس
توسط: باستان شناسان در جریان کاوش های سال ۲۰۲۶ در شهر باستانی پمپئیوپولیس در استان کاستامونو ترکیه، بخش بزرگی از یک موزاییک رومی را از دل خاک بیرون کشیدند. این موزاییک که حدود ۱۰۵ متر مربع از آن تاکنون آشکار شده، به سده چهارم میلادی تعلق دارد و با نقوش هندسی تزئین شده است.
اهمیت این کشف فقط به وسعت موزاییک محدود نمی شود. این اثر در بخش مرکزی یک باسیلیکا قرار دارد؛ بنایی که شواهد باستان شناسی نشان می دهد در طول چند قرن تغییرات معماری و کاربری مهمی را تجربه کرده است. هم زمان، باستان شناسان یک سر مرمری از تندیس اروس را نیز پیدا کرده اند که به نیمه دوم سده دوم میلادی تعلق دارد.
موزاییک ۱۰۵ متری در قلب یک باسیلیکا
کشف این موزاییک یکی از مهم ترین نتایج فصل کاوش های سال ۲۰۲۶ در پمپئیوپولیس به شمار می رود. باستان شناسان در بخش مرکزی شبستان باسیلیکا به کف پوشی دست یافته اند که حدود ۱۰۵ متر مربع از آن تاکنون آشکار شده و بخش قابل توجهی از آن در وضعیت خوبی باقی مانده است.
نقوش این کف پوش عمدتا هندسی هستند و الگوهای منظم آن نشان می دهد که تزئینات معماری در این بنا با دقت و مهارت اجرا شده است.
- موزاییک به سده چهارم میلادی تعلق دارد.
- حدود ۱۰۵ متر مربع از آن تاکنون آشکار شده است.
- طرح های آن از ترکیب های هندسی تشکیل شده اند.
- وضعیت حفظ بخش های کشف شده، بسیار مناسب گزارش شده است.
- عملیات کاوش برای پیدا کردن ادامه موزاییک همچنان ادامه دارد.
پمپئیوپولیس؛ یکی از مراکز مهم روم در پافلاگونیا
پمپئیوپولیس در منطقه باستانی پافلاگونیا، در شمال آناتولی قرار داشت و در دوران امپراتوری روم از مراکز مهم این منطقه محسوب می شد. اهمیت سیاسی و اداری شهر باعث شد در دوره روم به یکی از مراکز مهم منطقه و مرکز ایالتی تبدیل شود.
موقعیت این شهر باعث شد آثار معماری و مذهبی متعددی در آن شکل بگیرد. به همین دلیل، کاوش های امروزی در پمپئیوپولیس فقط به کشف اشیای منفرد محدود نیست و می تواند تصویری از ساختار شهری، تحولات مذهبی و تغییرات فرهنگی منطقه در دوره روم و اواخر دوران باستان ارائه کند.
- پمپئیوپولیس در پافلاگونیا قرار داشت.
- این شهر در دوره روم امپراتوری جایگاه مهمی در منطقه داشت.
- شواهد موجود، اهمیت اداری و مذهبی شهر را در دوره های مختلف نشان می دهد.
- آثار معماری کشف شده، روند تغییرات شهر در طول چند قرن را آشکار می کنند.
باسیلیکا از دوران روم تا دوره مسیحیت تغییر کرد
باسیلیکایی که موزاییک در آن پیدا شده، خود یکی از مهم ترین بخش های این کشف است. بررسی ویژگی های معماری، داده های لایه نگاری و یافته های به دست آمده از کاوش ها نشان می دهد نخستین مرحله ساخت بنا احتمالا به نیمه دوم سده دوم میلادی، حدود سال های ۱۵۰ تا ۱۶۰ میلادی، باز می گردد.
این بنا در دوره های بعدی دستخوش تغییرات معماری و عملکردی شد. یکی از مهم ترین تحولات تاریخی پمپئیوپولیس نیز در سده پنجم میلادی رخ داد؛ زمانی که شهر جایگاه یک مرکز اسقفی را پیدا کرد. به همین دلیل، ساختار باسیلیکا و تزئینات آن می تواند بخشی از روند تغییرات مذهبی و اجتماعی شهر در اواخر دوران باستان را نشان دهد.
- نخستین مرحله ساخت باسیلیکا به حدود ۱۵۰ تا ۱۶۰ میلادی نسبت داده می شود.
- بنا در دوره های بعدی تغییرات معماری و عملکردی داشته است.
- پمپئیوپولیس در سده پنجم میلادی به یک مرکز اسقفی تبدیل شد.
- موزاییک ها و دیگر تزئینات بنا برای مطالعه تحولات مذهبی شهر اهمیت دارند.
چرا کشف این موزاییک اهمیت دارد؟
ارزش این کشف تنها در اندازه ۱۰۵ متر مربعی آن خلاصه نمی شود. قرار گرفتن موزاییک در باسیلیکایی که چند مرحله تاریخی و کاربری را پشت سر گذاشته، به پژوهشگران اجازه می دهد تغییرات معماری و فرهنگی شهر را در یک بازه زمانی طولانی تر بررسی کنند.
از سوی دیگر، باقی ماندن بخش قابل توجهی از تزئینات کف می تواند اطلاعاتی درباره شیوه های تزئین بناهای عمومی، سلیقه هنری و الگوهای هندسی مورد استفاده در دوره روم ارائه دهد. البته تفسیر دقیق نقش و کاربرد این موزاییک همچنان به ادامه کاوش و بررسی های تخصصی نیاز دارد و نباید فراتر از شواهد موجود درباره آن نتیجه گیری کرد.
کاوش های پمپئیوپولیس هنوز ادامه دارد
کاوش های باسیلیکا برای نخستین بار در سال ۲۰۲۵ آغاز شد و در سال ۲۰۲۶ نیز ادامه پیدا کرد. در حال حاضر، علاوه بر ادامه کاوش، عملیات مستندسازی و حفاظت از یافته های آشکار شده نیز انجام شده است.
بخش های کشف شده موزاییک تحت عملیات حفاظتی قرار گرفته اند، اما تمام کف پوش مرکزی هنوز از زیر خاک خارج نشده است. پژوهشگران قصد دارند با ادامه کاوش ها، بخش های باقی مانده موزاییک، نقشه کامل تر باسیلیکا و مراحل مختلف ساخت و استفاده از این بنا را مشخص کنند.
