قلعه شنونسو فرانسه؛ قصری تماشایی روی رودخانه شر
توسط: قلعه شنونسو در روستای Chenonceaux، در منطقه سانتر-وال دو لوآر و شهرستان اندر-ا-لوآر فرانسه قرار دارد. این قلعه حدود ۳۴ کیلومتر با شهر تور و نزدیک به ۲۱۴ کیلومتر با پاریس فاصله دارد.
نکته جالبی نیز درباره نام این مکان وجود دارد. نام قلعه بهصورت Chenonceau نوشته میشود، اما نام روستا در پایان خود یک حرف x دارد و Chenonceaux نوشته میشود. تفاوتی کوچک که بسیاری از گردشگران هنگام جستوجوی مسیر یا رزرو بلیط متوجه آن میشوند.
شنونسو برخلاف تصور رایج، مستقیماً روی رودخانه لوآر ساخته نشده است. ساختمان روی رودخانه شِر قرار دارد؛ رودخانهای که یکی از شاخههای مهم لوآر محسوب میشود. همین موقعیت باعث شده است شنونسو در مجموعه قلعههای دره لوآر طبقهبندی شود.
چرا قلعه شنونسو روی آب ساخته شده است؟
بنای اصلی شنونسو روی پایههای یک آسیاب قدیمی ساخته شد. در اوایل قرن شانزدهم، توماس بوهیه که یکی از مدیران مالی دربار فرانسه بود، این ملک را خرید. او و همسرش کاترین بریسونت بیشتر ساختمان دفاعی و فرسوده قبلی را تخریب کردند و اقامتگاهی جدید در کنار رودخانه ساختند.
قلعهای که امروز دیده میشود، از ابتدا چنین ساختاری نداشت. ابتدا ساختمان اصلی روی پایههای آسیاب شکل گرفت. چند دهه بعد، دیان دو پواتیه پلی سنگی روی رودخانه ساخت. پس از او، کاترین دو مدیچی دستور داد گالری دوطبقهای روی این پل احداث شود.
در نتیجه، تصویر مشهور قصر روی آب حاصل سه مرحله متفاوت از ساختوساز است. ابتدا اقامتگاه رنسانسی شکل گرفت، سپس پل رودخانه را قطع کرد و در نهایت گالری سرپوشیده روی پل ساخته شد.
موقعیت قلعه روی رودخانه فقط جنبه زیباییشناسی نداشت. این سازه دو ساحل را به یکدیگر متصل میکرد و مسیر عبور مستقیمی در اختیار ساکنان قرار میداد. همین ویژگی چند قرن بعد و در جریان جنگ جهانی دوم، اهمیت پیشبینینشدهای پیدا کرد.
ساخت قلعه شنونسو با مدیریت کاترین بریسونت
ساخت ساختمان اصلی شنونسو بین سالهای ۱۵۱۳ تا ۱۵۱۷ میلادی انجام شد. اگرچه مالکیت مجموعه به نام توماس بوهیه ثبت شده بود، همسر او، کاترین بریسونت، نقش اصلی را در مدیریت پروژه بر عهده داشت.
توماس بوهیه به دلیل مسئولیتهای حکومتی و سفرهای متعدد، اغلب از محل ساخت دور بود. کاترین بر روند طراحی و اجرای ساختمان نظارت میکرد و تصمیمهای مهم مربوط به معماری و فضای داخلی را میگرفت. از همین نقطه، نقش زنان در تاریخ شنونسو آغاز شد.
معماری بنا ترکیبی از گوتیک متأخر و رنسانس اولیه فرانسه است. پنجرههای بزرگ، نمای منظم، اتاقهای روشن و تزئینات متاثر از هنر ایتالیا، آن را از قلعههای نظامی قرون وسطایی متمایز میکردند.
شنونسو برای مقاومت در برابر محاصره یا حملات دشمن ساخته نشده بود. این بنا بیشتر بهعنوان اقامتگاهی راحت، مجلل و مناسب پذیرایی از مهمانان طراحی شد. وجود پنجرههای متعدد رو به رودخانه نیز نشان میدهد که چشمانداز و نور طبیعی در طراحی آن اهمیت زیادی داشتهاند.
پس از بروز مشکلات مالی برای خانواده بوهیه، قلعه در سال ۱۵۳۵ به مالکیت سلطنتی فرانسه درآمد. مدتی بعد، هنری دوم آن را به دیان دو پواتیه واگذار کرد.
دیان دو پواتیه؛ زنی که قلعه را به سوی رودخانه گسترش داد
دیان دو پواتیه از بانفوذترین زنان دربار هنری دوم بود. پادشاه در سال ۱۵۴۷ قلعه شنونسو را در اختیار او قرار داد. دیان تنها به سکونت در قلعه بسنده نکرد و توسعه گستردهای را در ساختمان و محوطه اطراف آن آغاز کرد.
یکی از مهمترین اقدامات او، ساخت پلی سنگی روی رودخانه شر بود. طراحی این پل به فیلیبر دولورم، یکی از برجستهترین معماران رنسانس فرانسه، نسبت داده میشود. پل، ساختمان اصلی را به ساحل مقابل متصل کرد و زمینه ساخت گالری مشهور شنونسو را فراهم آورد.
دیان همچنین باغی بزرگ و منظم در کنار قلعه ایجاد کرد. باغ او حدود ۱۲ هزار مترمربع وسعت دارد و یکی از نمونههای شاخص طراحی هندسی باغ در دوره رنسانس است.
تراسهای بلند باغ برای محافظت از گیاهان در برابر بالا آمدن آب رودخانه طراحی شدهاند. مسیرهای منظم، چمنکاریها، فواره مرکزی و قطعات هندسی گلکاریشده، فضای باغ را به بخشهایی متقارن تقسیم میکنند.
اگرچه آرایش گیاهان در طول قرنها تغییر کرده، ساختار اصلی باغ دیان همچنان حفظ شده است. این باغ در مقایسه با باغ کاترین دو مدیچی، بزرگتر و رسمیتر به نظر میرسد.
کاترین دو مدیچی و ساخت گالری مشهور شنونسو
پس از مرگ هنری دوم در سال ۱۵۵۹، همسر او کاترین دو مدیچی قدرت بیشتری در دربار پیدا کرد. او دیان دو پواتیه را وادار کرد قلعه شنونسو را واگذار کند. در مقابل، قلعه شومون-سور-لوآر به دیان داده شد.
کاترین دو مدیچی پس از تصاحب شنونسو، توسعه بنا را ادامه داد. مهمترین تغییر در دوره او، ساخت گالری دوطبقهای روی پل دیان بود. این گالری در دهه ۱۵۷۰ ساخته شد و شکل نهایی قلعه را پدید آورد.
کاترین از گالری برای برگزاری مهمانیها، رقصها، جشنهای سلطنتی و پذیرایی از مهمانان دربار استفاده میکرد. طول زیاد سالن و پنجرههایی که در دو طرف آن قرار دارند، فضای متفاوتی ایجاد میکنند. هنگام قدم زدن در گالری، آب رودخانه از هر دو سمت ساختمان دیده میشود.
کاترین دو مدیچی فقط به برگزاری جشن علاقه نداشت. او از یکی از اتاقهای قلعه که اکنون با نام «کابینت سبز» شناخته میشود، بخشی از امور سیاسی فرانسه را مدیریت میکرد. تزئینات سقف این اتاق و حروف درهمتنیده نام کاترین هنوز حفظ شدهاند.
او همچنین باغ اختصاصی خود را در سمت دیگری از ساختمان ایجاد کرد. این باغ حدود ۵۵۰۰ مترمربع وسعت دارد و در مقایسه با باغ دیان، کوچکتر و صمیمیتر است. مسیرهای باغ کاترین چشمانداز مناسبی از نمای غربی قلعه ایجاد میکنند.
چرا شنونسو به قصر زنان معروف است؟
لقب «قصر زنان» فقط به رقابت دیان دو پواتیه و کاترین دو مدیچی مربوط نمیشود. زنان مختلفی طی چند قرن در شکلگیری، حفاظت و اداره این مجموعه نقش داشتند.
کاترین بریسونت بر ساخت ساختمان اصلی نظارت کرد. دیان دو پواتیه پل روی رودخانه و باغ بزرگ قلعه را ساخت. کاترین دو مدیچی گالری را به پل افزود و شنونسو را به یکی از مراکز مهم برگزاری مراسم سلطنتی تبدیل کرد.
لوئیز دو لورن، همسر هنری سوم، پس از مرگ پادشاه به شنونسو آمد و مدتی را در سوگواری و انزوا سپری کرد. اتاق او با رنگهای تیره، نمادهای مرگ و تزئینات مربوط به عزاداری، یکی از متفاوتترین فضاهای قلعه است.
در قرن هجدهم، لوئیز دوپن شنونسو را به محفلی فرهنگی و ادبی تبدیل کرد. فیلسوفان، نویسندگان و متفکرانی مانند ولتر، مونتسکیو و ژان ژاک روسو با این محفل در ارتباط بودند. لوئیز دوپن در جریان انقلاب فرانسه نیز به حفاظت از ساختمان کمک کرد.
در قرن نوزدهم، مارگریت پلوز هزینه زیادی برای بازسازی قلعه صرف کرد. در جریان جنگ جهانی اول نیز سیمون منیه در اداره بیمارستان نظامی ایجادشده در شنونسو نقش داشت.
شکل امروزی قلعه، باغهای آن، هویت فرهنگی مجموعه و حتی بقای ساختمان، تا حد زیادی نتیجه تصمیمهایی است که این زنان در دورههای مختلف گرفتهاند.
گالری روی رودخانه؛ مهم ترین تصویر قلعه شنونسو
گالری شنونسو حدود ۶۰ متر طول و ۶ متر عرض دارد. هجده پنجره در دو سوی آن قرار گرفتهاند و نور طبیعی را به داخل هدایت میکنند. کف سالن با سنگهای سیاه و سفید به شکل شطرنجی پوشیده شده و تیرهای چوبی سقف در معرض دید قرار دارند.
تکرار منظم پنجرهها و طرح هندسی کف باعث میشود گالری طولانیتر از اندازه واقعی خود به نظر برسد. در دو انتهای سالن نیز شومینههایی به سبک رنسانس دیده میشود.
یکی از این شومینهها در واقع پوششی تزئینی برای یک در است. این در به ساحل جنوبی رودخانه باز میشود و در جریان جنگ جهانی دوم، به بخشی از مسیر فرار افراد از منطقه اشغالشده تبدیل شد.
گالری در دوره کاترین دو مدیچی محل جشن، موسیقی و رقص بود. چند قرن بعد، همین فضا به بیمارستان نظامی و سپس مسیر عبور مخفی تبدیل شد. کمتر بنایی پیدا میشود که یک سالن آن در دورههای مختلف چنین کاربریهای متفاوتی داشته باشد.
فضای داخلی قلعه شنونسو
فضای داخلی شنونسو مجموعهای از اتاقهای سلطنتی، سالنهای پذیرایی، کتابخانه، آشپزخانه و گالریهای هنری را در بر میگیرد. مبلمان تاریخی، پردههای منقوش، شومینههای سنگی و سقفهای چوبی در بخشهای مختلف دیده میشوند.
آثار هنرمندانی مانند روبنس، تینتورتو، وندایک، پوسن، موریلو و زورباران در مجموعه هنری قلعه نگهداری میشوند. این آثار نشان میدهند شنونسو فقط یک ساختمان تاریخی نیست و مجموعهای ارزشمند از هنر اروپا را نیز در خود جای داده است.
اتاق دیان دو پواتیه
اتاق دیان دارای تخت سایباندار، مبلمان رنسانسی و شومینهای بزرگ است. روی بخشهایی از سقف و دیوار، حروف H و C دیده میشوند که به نام هنری و کاترین اشاره دارند.
نحوه درهمتنیدگی این حروف میتواند حرف D، ابتدای نام دیان، را نیز تداعی کند. مشخص نیست این شباهت کاملاً عمدی بوده یا بعدها چنین تفسیری پیدا کرده است؛ بااینحال، به یکی از جزئیات مشهور تزئینات قلعه تبدیل شده است.
کتابخانه کاترین دو مدیچی
کتابخانه کوچک کاترین دو مدیچی در کنار کابینت سبز قرار دارد. سقف چوبی آن از بلوط ساخته شده و به اوایل قرن شانزدهم تعلق دارد.
پنجرههای این کتابخانه به رودخانه، باغ دیان و فضای اطراف قلعه دید دارند. این اتاق به دلیل اندازه کوچک و چشمانداز آرام خود، در مقایسه با تالارهای رسمی قلعه، فضایی شخصیتر دارد.
اتاق لوئیز دو لورن
اتاق لوئیز دو لورن بهوضوح با سایر بخشهای قلعه تفاوت دارد. پس از کشته شدن همسرش، هنری سوم، لوئیز به شنونسو آمد و زندگی خود را در سوگواری ادامه داد.
رنگهای تیره، نشانههای مذهبی و نمادهای مربوط به مرگ و عزاداری در تزئینات اتاق دیده میشوند. این فضا نشان میدهد اتاقهای سلطنتی همیشه محل جشن و نمایش قدرت نبودهاند.
آشپزخانه های قلعه در پایه های پل
آشپزخانههای شنونسو یکی از جذابترین قسمتهای ساختمان هستند. این فضاها در پایههای عظیمی قرار دارند که داخل رودخانه ساخته شدهاند.
انبار مواد غذایی، محل آمادهسازی گوشت، تنور نان، اجاقها و وسایل آشپزی تاریخی در این بخش دیده میشوند. یک سکوی کوچک نیز برای پهلو گرفتن قایقهایی وجود داشت که مواد غذایی و تجهیزات را از طریق رودخانه به قلعه میرساندند.
بازدید از آشپزخانهها تصویر متفاوتی از زندگی در یک کاخ سلطنتی ارائه میدهد. اتاقهای مجلل، فقط بخش قابل مشاهده زندگی اشراف بودند. اداره چنین مجموعهای به کارکنان متعدد، ذخیره مواد غذایی، حملونقل منظم و فضای کاری گسترده نیاز داشت.
باغ های قلعه شنونسو
باغهای دیان دو پواتیه و کاترین دو مدیچی در دو سوی ساختمان قرار دارند. تفاوت اندازه، طراحی و زاویه دید آنها، ادامه رقابتی است که در معماری خود قلعه نیز دیده میشود.
باغ دیان وسیعتر و رسمیتر است. مسیرهای مستقیم، قطعات هندسی و فضای باز آن، شکوه بیشتری ایجاد میکنند. باغ کاترین کوچکتر است و چشمانداز نزدیکتری از نمای غربی قلعه در اختیار بازدیدکنندگان قرار میدهد.
علاوه بر این دو باغ، محوطه شنونسو بخشهای دیگری نیز دارد. هزارتویی ایتالیایی با حدود دو هزار درخت سرخدار در زمینی بیش از یک هکتار ساخته شده است.
باغ گل مجموعه نیز بیش از یک هکتار وسعت دارد و انواع گلهای مناسب برای برش در آن پرورش داده میشوند. گلآراییهای داخل اتاقهای قلعه از محصولات همین باغ تهیه میشوند. به همین دلیل، تزئینات گل در شنونسو فقط جنبه نمایشی ندارند و بخشی از فعالیت روزانه مجموعه محسوب میشوند.
نتیجه گیری
قلعه شنونسو از آن بناهایی است که تصویر مشهورش تنها مقدمه داستان آن محسوب میشود. گالری سفید روی رودخانه شر نخستین چیزی است که نگاه را جلب میکند، اما ارزش واقعی مجموعه در تاریخ چندلایه آن قرار دارد.
قرار گرفتن ساختمان روی آب، باغهای منظم، فضای داخلی غنی و داستان زنانی که هویت قلعه را شکل دادند، شنونسو را به یکی از متمایزترین جاذبههای تاریخی فرانسه و یکی از مهمترین مقصدهای سفر در دره لوآر تبدیل کرده است.
