تخریب خانه تاریخی صدیقی و جعفریان در تهران؛ نابودی یکی از بناهای ارزشمند معماری مدرن پایتخت
توسط: معماری هر شهر بخشی از هویت تاریخی و فرهنگی آن را شکل می دهد. ساختمان های قدیمی، به ویژه بناهایی که با سبک های معماری دوره معاصر ساخته شده اند، علاوه بر ارزش زیبایی شناختی، اطلاعات مهمی درباره شیوه زندگی، مصالح ساختمانی و تحولات معماری هر دوره در اختیار پژوهشگران قرار می دهند. با این حال، بسیاری از این آثار پیش از آنکه فرصت ثبت و مطالعه پیدا کنند، در مسیر ساخت و سازهای جدید از بین می روند.
خانه صدیقی و جعفریان، یکی از بناهای شاخص معماری مدرن تهران، نمونه ای از همین آثار است که به تازگی در خیابان بهار و محدوده امجدیه به طور کامل تخریب شده است. این ساختمان آجری که در سال ۱۳۳۵ ساخته شده بود، می توانست اطلاعات ارزشمندی درباره معماری مسکونی دوره پهلوی در اختیار پژوهشگران قرار دهد؛ فرصتی که با تخریب بنا برای همیشه از دست رفت.
خانه صدیقی و جعفریان کجا قرار داشت و چه ویژگی هایی داشت؟
خانه صدیقی و جعفریان در خیابان بهار تهران، در محدوده محله امجدیه قرار داشت و یکی از نمونه های قابل توجه معماری مدرن پایتخت به شمار می رفت. این ساختمان در سال ۱۳۳۵ خورشیدی ساخته شده بود و نمای آجری آن، یکی از ویژگی های شاخص ظاهری بنا محسوب می شد.
اهمیت این خانه تنها به قدمت آن محدود نبود، بلکه طراحی و ساخت آن نیز بخشی از تاریخ تحول معماری مسکونی تهران در دهه ۱۳۳۰ را نشان می داد. از ویژگی های شناخته شده این بنا می توان به موارد زیر اشاره کرد:
- قدمت تاریخی: ساختمان در سال ۱۳۳۵ و در دوره پهلوی ساخته شده بود.
- نمای آجری: استفاده از آجر در نمای ساختمان، از ویژگی های شاخص ظاهری آن بود.
- ارزش معماری: این خانه به عنوان یکی از نمونه های ارزشمند معماری مدرن تهران شناخته می شد.
- موقعیت شهری: قرارگیری در خیابان بهار و محدوده امجدیه، آن را به بخشی از بافت معماری قدیمی پایتخت تبدیل کرده بود.
چه کسی خانه صدیقی و جعفریان را طراحی کرد؟
بر اساس اطلاعات منتشر شده، این ساختمان در ابتدا متعلق به نوین دخت صدیقی، فرزند ابوالحسن صدیقی، مجسمه ساز برجسته ایرانی، و همسر او بوده است. در دهه های بعد، مالکیت بنا به شخص دیگری منتقل شد.
طراحی ساختمان نیز به مهدی جعفریان نسبت داده می شود؛ فردی که از فارغ التحصیلان دانشکده هنرهای زیبا بود و نسبت خانوادگی نزدیکی با خانواده اولیه مالک داشت. ترکیب این پیشینه تاریخی و معماری، خانه صدیقی و جعفریان را به یکی از بناهای قابل توجه در بررسی معماری مسکونی تهران تبدیل کرده بود.
چرا تخریب این خانه از نظر معماری اهمیت دارد؟
تخریب بناهای قدیمی تنها به معنای از بین رفتن یک ساختمان نیست. هر اثر معماری، مجموعه ای از اطلاعات درباره فناوری های ساختمانی، انتخاب مصالح، طراحی فضاها و شیوه زندگی مردم در دوره ساخت خود را در بر می گیرد. با نابودی چنین بناهایی، امکان مطالعه مستقیم این اطلاعات نیز از بین می رود.
خانه صدیقی و جعفریان به دلیل قدمت و ویژگی های معماری خود می توانست در شناخت معماری مدرن تهران نقش مهمی داشته باشد.
فرصت مستندنگاری خانه تاریخی پیش از تخریب چگونه از دست رفت؟
یکی از نکات مهم در گزارش استودیو کالک، تلاش پژوهشگران و مستندنگاران برای ورود به ساختمان و ثبت جزئیات معماری آن پیش از تخریب است. این افراد قصد داشتند با بررسی فضای داخلی، مصالح و ساختار بنا، اطلاعاتی را ثبت کنند که پس از تخریب دیگر امکان دسترسی به آن ها وجود نداشت.
با این حال، مالک کنونی با ورود پژوهشگران به ساختمان موافقت نکرد و امکان بازدید و مستندنگاری فراهم نشد. در نتیجه، پیش از آغاز عملیات گودبرداری، فرصت بررسی دقیق ویژگی های معماری و شیوه ساخت این خانه از میان رفت.
این اتفاق اهمیت مستندنگاری بناهای ارزشمند را بیش از گذشته نشان می دهد؛ زیرا ثبت تصاویر، نقشه ها، جزئیات اجرایی و ویژگی های تاریخی ساختمان ها می تواند بخشی از اطلاعات معماری را حتی پس از نابودی فیزیکی آن ها حفظ کند.
