ابلاغ سند بازآفرینی گردشگری ایران پس از جنگ؛ تمرکز بر سه محور راهبردی
توسط: معاون گردشگری وزیر میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی از ابلاغ سند راهبردی و عملیاتی بازآفرینی و ارتقای رقابت پذیری گردشگری ایران در دوره گذار و پساجنگ خبر داد. این سند با هدف هماهنگ سازی تصمیم گیری ها، تعیین اولویت های اجرایی و تقویت جایگاه ایران در بازارهای گردشگری تدوین شده است و چارچوبی مشترک برای بازآفرینی برند گردشگری کشور در سطح ملی و استانی ارائه می دهد.
به گفته انوشیروان محسنی بندپی، این برنامه با هدف عبور از رویکردهای صرفا واکنشی به بحران و حرکت به سوی بازتعریف مزیت های رقابتی ایران طراحی شده است. در این رویکرد، بازگشت به شرایط پیش از بحران تنها هدف گردشگری کشور نیست، بلکه همسویی با تحولات جهانی و ایجاد زمینه برای توسعه پایدار این صنعت نیز مورد توجه قرار دارد.
سند راهبردی گردشگری ایران چگونه تدوین و ابلاغ شد؟
تدوین این سند با محوریت دفتر مطالعات، آموزش و برنامه ریزی گردشگری انجام شده است. در این فرایند، حوزه های تخصصی وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی در سطوح ستادی و استانی و همچنین شماری از ذی نفعان دولتی و غیردولتی مشارکت داشته اند. پس از تایید و موافقت وزیر، سند برای اجرا به ادارات کل استانی ابلاغ شده است.
هدف از این اقدام، ایجاد مبنایی مشترک برای تصمیم گیری و اجرای برنامه های گردشگری در بخش های مختلف کشور است. هماهنگی میان نهادهای مسئول می تواند به اولویت بندی اقدامات و استفاده بهتر از ظرفیت های موجود کمک کند.
محسنی بندپی تاکید کرده است که این سند برای تعیین جهت گیری های راهبردی و الزامات اجرایی دوره گذار تدوین شده و قرار است مسیر مشخص تری برای ارتقای رقابت پذیری گردشگری ایران فراهم کند.
سه محور اصلی توسعه گردشگری ایران در دوره پساجنگ
یکی از بخش های مهم سند ابلاغی، تمرکز بر سه خوشه محصول گردشگری است. این خوشه ها بر اساس ظرفیت های طبیعی، فرهنگی و تخصصی ایران تعریف شده اند و قرار است در تقویت جایگاه کشور در بازارهای گردشگری و بازسازی تصویر بین المللی آن نقش داشته باشند.
سه محور اصلی مورد تاکید در این سند عبارت اند از:
- گردشگری طبیعت محور، اکوتوریسم و گردشگری جامعه محور: این حوزه بر ظرفیت های طبیعی مناطق مختلف کشور و مشارکت جوامع محلی در فعالیت های گردشگری تکیه دارد. توسعه آن می تواند زمینه استفاده هدفمندتر از جاذبه های طبیعی و تقویت نقش جوامع میزبان را فراهم کند.
- گردشگری سلامت: این بخش شامل گردشگری پزشکی، تندرستی و خدمات مرتبط با بازیابی ذهن و روان است. ظرفیت های تخصصی و خدماتی ایران می توانند در چارچوب این محور مورد توجه قرار گیرند.
- گردشگری فرهنگی و تاریخی: میراث تاریخی، آثار فرهنگی و تنوع فرهنگی ایران از جمله ظرفیت هایی هستند که می توانند در معرفی کشور به بازارهای گردشگری و تقویت برند ملی نقش داشته باشند.
انتخاب این سه خوشه نشان می دهد که سند بر استفاده از مزیت های موجود کشور برای افزایش رقابت پذیری تمرکز دارد. با این حال، میزان موفقیت هر محور به نحوه اجرای برنامه ها، هماهنگی دستگاه های مسئول و ارزیابی نتایج بستگی خواهد داشت.
بازآفرینی برند گردشگری ایران چه اهمیتی دارد؟
بازآفرینی برند گردشگری به معنای بازنگری در نحوه معرفی یک مقصد، برجسته کردن ویژگی های متمایز آن و ایجاد تصویری روشن تر از ظرفیت هایش در بازارهای هدف است. در شرایط پس از بحران، این موضوع می تواند بخشی از تلاش برای تقویت اعتماد گردشگران و افزایش توان رقابتی مقصد باشد.
بر اساس توضیحات معاون گردشگری، سند جدید صرفا به بازگشت صنعت گردشگری به وضعیت پیش از بحران محدود نمی شود، بلکه بر بازتعریف مزیت های رقابتی ایران و هماهنگی با روندهای نوین جهانی نیز تاکید دارد.
برای تحقق این هدف، لازم است جهت گیری های کلی سند به برنامه های اجرایی مشخص تبدیل شوند. همچنین، هماهنگی میان نهادهای دولتی، فعالان گردشگری و سایر ذی نفعان می تواند در اجرای منسجم تر برنامه ها نقش داشته باشد.
سازوکار نظارت و ارزیابی اجرای سند گردشگری
یکی از ویژگی های سند ابلاغی، توجه به پیگیری اقدامات و ارزیابی میزان پیشرفت برنامه ها است. بر اساس اعلام معاون گردشگری، حوزه ها و دفاتر تخصصی این معاونت باید با دفتر مطالعات، آموزش و برنامه ریزی گردشگری تعامل مستمر داشته باشند و برنامه های خود را با اهداف سند هماهنگ کنند.
در این چارچوب، اقدامات پیش بینی شده باید در بازه های زمانی تعیین شده اجرا شوند و روند پیشرفت آنها به صورت منظم مورد بررسی قرار گیرد. این سازوکار برای شناسایی موانع اجرایی و اصلاح به موقع برنامه ها در نظر گرفته شده است.
مهم ترین الزامات اجرایی اعلام شده عبارت اند از:
- هماهنگی برنامه ها: دفاتر تخصصی باید فعالیت های خود را با اهداف و اولویت های سند تطبیق دهند.
- پایش مستمر اقدامات: میزان پیشرفت برنامه ها باید به صورت منظم بررسی شود.
- شناسایی موانع اجرایی: ارزیابی نتایج می تواند به شناسایی مشکلات و اصلاح مسیر اجرا کمک کند.
- ارائه گزارش های فصلی: واحدهای مسئول موظف هستند گزارش های دوره ای پیشرفت اقدامات را برای جمع بندی و ارائه به معاونت گردشگری در اختیار دفتر مطالعات، آموزش و برنامه ریزی گردشگری قرار دهند.
این سازوکار به منظور فراهم کردن تصویری دقیق از میزان تحقق اهداف و افزایش هماهنگی میان بخش های مسئول پیش بینی شده است.
جمع بندی
ابلاغ سند راهبردی و عملیاتی بازآفرینی گردشگری ایران، اقدامی برای تعیین اولویت ها و هماهنگ سازی برنامه های این صنعت در دوره گذار و پساجنگ است. این سند بر سه محور گردشگری طبیعت محور و جامعه محور، گردشگری سلامت و گردشگری فرهنگی و تاریخی تمرکز دارد و بازآفرینی برند ملی و ارتقای رقابت پذیری کشور را دنبال می کند.
به گفته معاون گردشگری، تحقق اهداف سند به همکاری میان بخش های مختلف، تبدیل سیاست های راهبردی به برنامه های اجرایی و ارزیابی منظم نتایج وابسته است. اجرای منسجم این برنامه می تواند زمینه استفاده هدفمندتر از ظرفیت های گردشگری ایران را فراهم کند؛ هرچند میزان تحقق اهداف آن در نهایت به کیفیت اجرا، هماهنگی نهادی و نتایج ارزیابی های دوره ای بستگی خواهد داشت.
