نجات عمارت کلاه فرنگی بندر عباس؛ تنها یادگار صفوی
توسط: عمارت تاریخی کلاهفرنگی در بندرعباس، تنها اثر باقیمانده از دوران صفوی در این شهر، این روزها در شرایط بحرانی قرار دارد. سالها بیتوجهی و فرسودگی بنا، خطر فروپاشی آن را افزایش داده است و فعالان میراث فرهنگی هشدار میدهند که اگر اقدامی فوری صورت نگیرد، این گنجینه تاریخی برای همیشه از دست خواهد رفت. کارزاری مردمی برای نجات این عمارت تاریخی آغاز شده و جامعه محلی و علاقهمندان میراث فرهنگی خواهان اقدام عاجل هستند.
تاریخچه و اهمیت عمارت کلاه فرنگی
عمارت کلاهفرنگی، از قدیمیترین ساختمانهای بندرعباس است و در تاریخ ۲۵ آبان ۱۳۸۴ با شماره ۱۳۸۳۵ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. این بنای تاریخی، زمانی بخشی از قلعه و دارالحکومه بندرعباس و مناطق تابعه بوده و همدوره عالیقاپوی اصفهان است. جایگاه آن در محوطه حوزه علمیه مدرسه النبی و روبهروی اسکله شهید حقانی، اهمیت فرهنگی و تاریخی ویژهای به این بنا بخشیده است. متأسفانه در سالهای اخیر، بنا به دلیل کمبود مراقبت و مرمت مستمر، دچار فرسودگی شدید شده و اکنون در معرض خطر جدی است.
وضعیت فعلی و تهدیدات
عمارت کلاهفرنگی، با گذر زمان و نبود مرمت مناسب، فرسوده و آسیبپذیر شده است. دیوارها ترک برداشته و بخشهایی از سقف و سازههای چوبی آن در حال تخریب است. این وضعیت نه تنها خطر نابودی کامل اثر تاریخی را افزایش میدهد، بلکه فرصت استفاده عمومی از آن به عنوان محلی فرهنگی و آموزشی را نیز محدود کرده است. کارشناسان میراث فرهنگی هشدار میدهند که بدون اقدامات فوری، این یادگار صفوی برای همیشه از دست خواهد رفت.
کارزار مردمی نجات عمارت کلاه فرنگی
با توجه به اهمیت تاریخی و فرهنگی بنا، فعالان میراث فرهنگی و شهروندان بندرعباس کارزاری برای نجات عمارت کلاهفرنگی راهاندازی کردهاند. این کارزار از ۱۴ مهر ۱۴۰۴ آغاز شده و تاکنون بیش از ۴ هزار نفر آن را امضا کردهاند، معادل حدود ۸۲ درصد از جامعه هدف. هدف این کارزار، مرمت فوری، مستحکمسازی و حفاظت قانونی از بنا است تا ضمن حفظ حقوق مالک، امکان دسترسی عموم به این گنجینه فراهم شود.
بیانیه فعالان میراث فرهنگی
در متن این کارزار آمده است:
«ما جمعی از فعالان حوزه میراث فرهنگی ایران، با راهاندازی «کارزار نجات عمارت کلاهفرنگی بندرعباس»، خواستار اقدام فوری برای مستحکمسازی، مرمت و صیانت از حریم قانونی آن هستیم. هدف ما تبدیل این بنا به یک فضای فرهنگی و قابل دسترس برای عموم است.»
همچنین در بیانیهای خطاب به وزیر میراث فرهنگی، صنایعدستی و گردشگری آمده است:
«از جنابعالی و مجموعه محترم وزارتخانه انتظار داریم با جدیت و اولویت، نسبت به نجات این میراث تاریخی اقدام فرمایید؛ پیش از آنکه تنها نامی از آن در کتابها باقی بماند. تاریخ را نجات دهیم، پیش از آنکه خاموش شود.»
اقدامات پیشنهادی و اهمیت فوری مرمت
کارشناسان میراث فرهنگی تأکید دارند که مرمت فوری و پایدار، نصب سازههای نگهدارنده و حفاظت از دیوارها و سقف بنا ضروری است. علاوه بر این، ثبت و مستندسازی کامل جزئیات معماری و تزئینات بنا، آموزش نیروهای محلی و تأمین بودجه لازم برای نگهداری بلندمدت، از دیگر اقدامات کلیدی برای جلوگیری از نابودی کامل عمارت محسوب میشود.
نتیجه گیری
عمارت کلاهفرنگی بندرعباس نه تنها یک اثر تاریخی، بلکه یادگاری ارزشمند از دوران صفوی و بخشی از هویت فرهنگی شهر است. تلاشهای مردمی و اقدامات فوری دولت و سازمانهای میراث فرهنگی برای مرمت و حفاظت از آن، میتواند این گنجینه ملی را از نابودی نجات دهد و امکان استفاده عمومی از آن را برای نسلهای آینده فراهم کند. اکنون زمان اقدام است؛ پیش از آنکه تنها خاطرهای از این عمارت در کتابها باقی بماند.
