آثار تاریخی ایران و خطر زلزله؛ ضرورت حفاظت و مدیریت بحران
توسط: ایران با داشتن تمدن چند هزار ساله و میراث فرهنگی غنی، یکی از کشورهایی است که آثار تاریخی آن همواره در معرض تهدیدهای طبیعی قرار دارند. زلزله، فرونشست زمین و دیگر بلایای طبیعی میتوانند آسیبهای جبرانناپذیری به این گنجینههای ارزشمند وارد کنند. برگزاری همایشها و کنفرانسهای علمی با محوریت مدیریت بحران، حفاظت و استفاده از فناوریهای نوین، گامی مؤثر برای افزایش تابآوری و ایمنی آثار تاریخی به شمار میرود.
آغاز کنفرانس جامع مدیریت بحران و HSE در حوزه میراث فرهنگی
کنفرانس جامع مدیریت بحران و HSE با محوریت ایمنی، حفاظت و محیطزیست در میراث فرهنگی، از ۱۹ تا ۲۱ آبان در موزه ملی ایران برگزار میشود. این کنفرانس با هدف بررسی روشهای نوین برای پیشگیری از خسارتهای ناشی از بحرانهای طبیعی به ویژه زلزله، فرصت مناسبی برای تعامل میان پژوهشگران، فناوران و مدیران فرهنگی فراهم میآورد.
محمد ابراهیم زارعی، رئیس پژوهشگاه میراث فرهنگی، در نشست خبری این کنفرانس اعلام کرد که کشور ایران در منطقهای بحرانخیز قرار دارد و حفاظت از میراث فرهنگی، به عنوان پشتوانه هویتی و فرهنگی، اهمیت بالایی دارد. او افزود: «این همایش فرصتی برای ایجاد ارتباط بین دانش و فناوری برای همگان است و همراهی مدیران و فناوران کشور برای تحقق برنامههای حفاظتی ضروری است.»
وضعیت ایمنی آثار تاریخی ایران در برابر زلزله
یکی از محورهای اصلی کنفرانس، بررسی ایمنی آثار تاریخی در برابر زلزله و مخاطرات طبیعی است. تا کنون بیش از یک میلیون اثر تاریخی در ایران شناسایی شده است، اما هیچ یک از این آثار به صورت کامل در برابر زلزله ایمن نیستند. زارعی تأکید کرد که هدف از برگزاری چنین همایشهایی، پیشگیری از بحرانها و حفاظت هوشمندانه از آثار باستانی است.
مهدی زارع، دبیر علمی کنفرانس و رئیس مرکز پیشبینی زلزله پژوهشگاه بینالمللی زلزلهشناسی، یادآور شد که ایران سابقه تمدنی گستردهای دارد و نمونههای تاریخی مانند شهر سوخته، ارگ بم و شهر طبس نشاندهنده خطراتی است که میراث فرهنگی با آن مواجه است. او افزود: «حتی بررسی عکسهای هوایی ۶۰ سال گذشته مسجد جامع ورامین نشان میدهد که بناهای تاریخی با زلزلههای گذشته سازگار شدهاند و لازم است در حفاظت و بازسازی آنها دقت ویژهای به کار رود.»
نقش فناوری و دانش نوین در حفاظت از میراث فرهنگی
یکی از اهداف کلیدی این کنفرانس، معرفی فناوریهای نوین و استفاده از هوش مصنوعی برای پیشگیری و کاهش خسارتهای ناشی از بحرانهاست. با استفاده از سنسورها، سیستمهای هشدار زودهنگام و تحلیل دادههای تاریخی، امکان پیشبینی و کاهش آسیبها به آثار تاریخی فراهم میشود. این اقدامات میتوانند نقش مؤثری در مدیریت ریسک و افزایش تابآوری بناها و محوطههای باستانی داشته باشند.
زارعی توضیح داد که تا به حال اقدامات حفاظتی در بناهای شاخص مانند تخت جمشید انجام شده، اما نیاز به کاوشها و اقدامات مستمر برای ایمنسازی آثار تاریخی وجود دارد. وی همچنین از همکاری سازمان نقشهبرداری برای بررسی فرونشستها و خطرات احتمالی خبر داد و تأکید کرد که این دادهها باید به دستورالعملهای اجرایی تبدیل شوند تا تمامی دستگاهها و وزارتخانهها به آن عمل کنند.
کارگاه ها و پژوهش های علمی در همایش
کنفرانس مدیریت بحران و حفاظت از میراث فرهنگی شامل ۱۴ کارگاه یک روزه، میزگردهای تخصصی و ارائه ۹۰ مقاله علمی پذیرفته شده است. این برنامهها با هدف کاربردی کردن دانش و انتقال تجربههای موفق و ناموفق در حوزه مدیریت بحران و حفاظت از آثار تاریخی طراحی شدهاند. همچنین دومین دوره جایزه عکس و نمایشگاه تخصصی در کنار برنامههای علمی، امکان تعامل بیشتر پژوهشگران و علاقهمندان به میراث فرهنگی را فراهم میآورد.
اهمیت پیشگیری از فرونشست و خسارت های جبران ناپذیر
یکی از بزرگترین چالشها در حفاظت از آثار تاریخی، فرونشست زمین است. زارع درباره این موضوع بیان کرد: «فرونشست قابل جبران نیست و بازگرداندن زمین نشست کرده نیازمند عملیات ویژه و پرهزینه است.» او با اشاره به نمونههای بینالمللی مانند برج پیزای ایتالیا، خاطرنشان کرد که حتی با صرف هزینه زیاد، جبران خسارتهای فرونشست بسیار دشوار است و توجه پیشگیرانه اهمیت حیاتی دارد.
نتیجه گیری
آثار تاریخی ایران گنجینهای بیبدیل از فرهنگ و تمدن بشری هستند، اما در برابر زلزله و دیگر بلایای طبیعی آسیبپذیرند. برگزاری کنفرانسها و کارگاههای علمی با محوریت مدیریت بحران و استفاده از فناوریهای نوین، گامی مؤثر در افزایش تابآوری و ایمنی این آثار محسوب میشود. همکاری میان پژوهشگران، مدیران و فناوران کشور، تدوین دستورالعملهای کاربردی و توجه مستمر به پیشگیری، میتواند از خسارتهای جبرانناپذیر جلوگیری کند و میراث فرهنگی ایران را برای نسلهای آینده حفظ نماید.
