ارز مسافرتی گران شد؛ تاثیر افزایش نرخ بر سفرهای خارجی و گردشگری
توسط: افزایش نرخ ارز مسافرتی اخیراً توجه بسیاری از فعالان اقتصادی و گردشگران را به خود جلب کرده است. بانک مرکزی با اجرای سازوکار جدیدی برای محاسبه نرخ ارز مسافرتی، نرخ ثابت گذشته را به نرخ شناور روزانه تغییر داده است. این اقدام با هدف شفافسازی و کاهش رانت انجام شده، اما در کوتاهمدت میتواند هزینه سفرهای خارجی را افزایش دهد و بازار گردشگری را تحت تأثیر قرار دهد.
تغییر ساز و کار محاسبه ارز مسافرتی
بانک مرکزی با اعلام نرخ شناور روزانه ارز مسافرتی، سازوکار جدیدی برای محاسبه این ارز ارائه کرده است. طبق این روش، نرخ ارز مسافرتی بر اساس نرخ حواله دلار در تالار دوم مرکز مبادله به اضافه هزینه تبدیل و انتقال اسکناس تعیین میشود. سایر ارزهای خدماتی مانند ارز دانشجویی، درمانی و ورزشی بدون تغییر باقی ماندهاند.
بر این اساس، نرخ ارز مسافرتی که پیش از این حدود ۷۲,۰۰۰ تومان بود، اکنون به ۹۶,۰۰۰ تومان افزایش یافته است و کارمزد آن نیز از ۲ میلیون تومان به حدود ۲٫۵ میلیون تومان رسیده است. این تغییر نرخ میتواند تاثیر مستقیمی بر بازار سفرهای خارجی و تصمیمگیری گردشگران داشته باشد، خصوصاً در شرایطی که کمبود پرواز و افزایش نرخ دلار در ماههای اخیر بازار را تحت فشار قرار داده است.
واکنش فعالان گردشگری به افزایش نرخ
هرچند افزایش نرخ ارز مسافرتی موضوعی طولانی و جنجالبرانگیز بوده است، اما این بار با توجه به فاصله قابل توجه نرخ ارز بازار آزاد و ارز مسافرتی، دوباره بحثهای اقتصادی و رسانهای را داغ کرده است. بسیاری از فعالان حوزه گردشگری معتقدند که نحوه تخصیص ارز مسافرتی باید اصلاح شده و شفافسازی شود تا از ایجاد رانت جلوگیری شود و حمایت واقعی از مسافران انجام شود.
حرمتالله رفیعی، رئیس انجمن صنفی دفاتر خدمات مسافرتی، معتقد است که ارز مسافرتی باید بر اساس اسناد واقعی و نیازهای واقعی مسافر تخصیص یابد. او توضیح میدهد که تخصیص کنونی باعث ایجاد رانت شده و افرادی که سفر کوتاه یا صوری انجام میدهند، ارز ارزان دریافت و سود آن را به جیب خود میبرند. رفیعی پیشنهاد میکند که ارز مسافرتی مستقیماً در اختیار دفاتر رسمی خدمات گردشگری قرار گیرد تا شفافیت و عدالت در تخصیص ایجاد شود.
آثار کوتاه مدت و بلند مدت افزایش نرخ
با افزایش نرخ ارز مسافرتی، انتظار میرود هزینه سفرهای خارجی برای گردشگران ایرانی افزایش یابد و برخی سفرها به تعویق بیفتد. کارشناسان معتقدند این اقدام میتواند در کوتاهمدت باعث کاهش سفرهای خارجی شود، اما در بلندمدت به نزدیکتر شدن نرخ رسمی ارز به نرخ واقعی بازار کمک کرده و رانت و فرصت سوءاستفاده را کاهش دهد.
بهمن آرمان، کارشناس اقتصادی، این افزایش نرخ را گامی در مسیر یکسانسازی نرخ ارز میداند. او معتقد است که با اجرای درست این سیاست، خروج بیرویه ارز کاهش یافته و التهاب بازار کنترل خواهد شد. در شرایط تحریمی و محدودیتهای اقتصادی ایران، نرخ واقعی ارز همان نرخی است که در بازار آزاد تعیین میشود و این تغییر میتواند به شفافسازی و بهبود کارایی اقتصادی کمک کند.
پیشنهادات برای اصلاح تخصیص ارز مسافرتی
رفیعی و دیگر فعالان گردشگری پیشنهاد میکنند که ارز مسافرتی بر اساس نیاز واقعی سفر، شامل هتل، بلیت و حملونقل، به آژانسهای گردشگری اختصاص یابد. با تعیین سقف مشخص و بررسی مستمر هزینهها، ارز مسافرتی میتواند بهصورت هدفمند و متناسب با نیاز مسافران تخصیص یابد و از رانت جلوگیری شود. تجربه مشابه در دوران کرونا نشان داده که تخصیص ارز از طریق آژانسها موفقیتآمیز و شفاف بوده است.
این رویکرد میتواند هم از آسیب به صنعت گردشگری جلوگیری کند و هم عدالت در دسترسی به ارز را برقرار نماید. همچنین، باعث میشود بازار سفرهای خارجی به جای تمرکز بر سود واسطهها، بر رضایت مسافر و توسعه گردشگری تمرکز کند.
نتیجه گیری
افزایش نرخ ارز مسافرتی و تغییر سازوکار محاسبه آن، گامی مهم در مسیر شفافسازی و یکسانسازی نرخ ارز در ایران است. هرچند در کوتاهمدت هزینه سفرهای خارجی افزایش یافته و بازار گردشگری تحت تاثیر قرار میگیرد، اما اجرای درست این سیاست میتواند از رانت جلوگیری کرده، نرخ رسمی ارز را به واقعیت نزدیکتر کند و صنعت گردشگری را از آسیب بیشتر حفظ نماید. تخصیص هدفمند و شفاف ارز مسافرتی از طریق دفاتر رسمی خدمات گردشگری، میتواند راهکاری پایدار برای مدیریت بهتر منابع ارزی و حمایت واقعی از مسافران باشد.
