توقف عملیات غیرمجاز شهرداری ایذه در محوطه تاریخی اشکفت سلمان
توسط: محوطه تاریخی اشکفت سلمان یکی از ارزشمندترین آثار باستانی ایران و نمادی از تمدن ایلامی است که در شهرستان ایذه واقع شده است. این محوطه به دلیل داشتن کتیبههای میخی، نقش برجستههای تاریخی و معماری منحصر به فرد، در فهرست آثار ملی کشور قرار دارد. با این حال، طی روزهای اخیر اقداماتی غیرمجاز از سوی شهرداری ایذه در محدوده این محوطه صورت گرفت که واکنش جدی میراث فرهنگی را به همراه داشت.
دخالت غیرقانونی شهرداری ایذه در اشکفت سلمان
در روزهای گذشته، شهرداری ایذه بدون کسب مجوز و هماهنگی با اداره کل میراث فرهنگی خوزستان اقدام به خاکبرداری در حریم درجه یک محوطه اشکفت سلمان کرد. هدف این عملیات، احداث پروژهای موسوم به «جاده سلامت» عنوان شده بود، اما این اقدام به دلیل مغایرت با قوانین حفاظتی، بلافاصله با واکنش یگان حفاظت میراث فرهنگی مواجه شد.
این عملیات عمرانی که بدون رعایت ضوابط عرصه و حریم آثار تاریخی آغاز شده بود، پس از حضور نیروهای یگان حفاظت در محل، متوقف شد. اهمیت این مداخله در آن است که حریم درجه یک آثار ملی جزو خطوط قرمز میراث فرهنگی محسوب میشود و هرگونه فعالیت در آن نیازمند استعلام و مجوز رسمی است.
سابقه اقدامات مشابه و تکرار تعرض
متأسفانه این نخستین بار نیست که اشکفت سلمان مورد تعرض قرار میگیرد. بررسیها نشان میدهد شهرداری ایذه در سال گذشته نیز اقدام مشابهی در همین محدوده انجام داده بود. آن عملیات نیز با هوشیاری نیروهای یگان حفاظت و همراهی دوستداران میراث فرهنگی متوقف شد.
این روند نشان میدهد که اگرچه قوانین روشنی برای حفاظت از آثار ملی وجود دارد، اما همچنان خطر تعرضهای عمرانی و بیتوجهی برخی دستگاههای محلی تهدیدی جدی برای آثار تاریخی به شمار میرود. تکرار چنین اقدامات غیرقانونی میتواند آسیبهای جبرانناپذیری به میراث هزاران ساله ایران وارد کند.
واکنش رسمی اداره کل میراث فرهنگی خوزستان
محمد جوروند، مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی خوزستان، در واکنش به این اقدام تأکید کرد که تمامی ضوابط عرصه و حریم آثار تاریخی مصوب و ابلاغ شده است و هرگونه فعالیت عمرانی تنها در صورت دریافت استعلامهای قانونی و تحت نظر کارشناسان امکانپذیر خواهد بود.
او تعرض اخیر شهرداری ایذه را کاملاً غیرمجاز دانست و افزود: «اشکفت سلمان نماد تاریخ و تمدن ایران است و هیچ پروژهای، فارغ از نام و مجری آن، اجازه ورود به این محدوده را ندارد. هرگونه مداخله در عرصه آثار تاریخی تعرض به حافظه فرهنگی ملت ایران محسوب میشود و قانون با متخلفان برخورد خواهد کرد.»
اهمیت تاریخی و فرهنگی اشکفت سلمان
اشکفت سلمان یکی از مهمترین محوطههای تاریخی ایذه است که قدمت آن به دوران ایلامی بازمیگردد. این محوطه شامل یک غار تاریخی و چهار نقش برجسته ایلامی است که با کتیبههای میخی کمنظیر تزئین شدهاند.
یکی از ارزشمندترین ویژگیهای این محوطه، وجود بزرگترین کتیبه خط میخی ایلامی در کشور است که فرمانهای «آیاپیر»، شاه محلی ایلام را روایت میکند. همچنین بقایای معماری دوره اتابکان در این منطقه وجود دارد که نشاندهنده تداوم اهمیت فرهنگی و مذهبی اشکفت سلمان در طول تاریخ است. این محوطه در تاریخ ۲۷ بهمن ۱۳۷۸ با شماره ۲۵۹۵ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده و از آن زمان تاکنون تحت حفاظت قانونی قرار دارد.
ضرورت حفاظت از آثار تاریخی در برابر پروژه های عمرانی
یکی از چالشهای مهم در حوزه میراث فرهنگی، تعارض میان توسعه شهری و حفاظت از آثار تاریخی است. بسیاری از پروژههای عمرانی در شهرها بدون توجه به آثار باستانی آغاز میشوند و در صورت نبود نظارت جدی، میتوانند منجر به تخریب غیرقابل جبران میراث فرهنگی شوند.
اشکفت سلمان نمونهای روشن از این مسئله است. هرچند احداث جاده سلامت میتواند در ظاهر برای توسعه شهری مفید باشد، اما جانمایی اشتباه و بیتوجهی به ضوابط حریم آثار تاریخی، نه تنها این پروژه را غیرقانونی میکند بلکه خطری جدی برای یکی از گنجینههای ملی ایران به شمار میرود.
نقش مردم و دوستداران میراث فرهنگی
یکی از نقاط قوت ماجراهای مشابه، حضور فعال مردم و انجمنهای دوستدار میراث فرهنگی است. در بسیاری از موارد، هوشیاری و اطلاعرسانی همین گروهها موجب شده است تا تعرضهای غیرقانونی متوقف شوند. مشارکت اجتماعی و آگاهی عمومی، مکمل اقدامات قانونی در حفظ آثار تاریخی است و میتواند نقش مهمی در جلوگیری از تخریب میراث ملی ایفا کند.
نتیجه گیری
محوطه باستانی اشکفت سلمان نه تنها بخشی از هویت فرهنگی مردم ایذه و خوزستان است، بلکه به عنوان گنجینهای ملی، متعلق به تمام ایرانیان محسوب میشود. اقدام غیرقانونی شهرداری ایذه در تعرض به این محوطه بار دیگر ضرورت نظارت دقیقتر بر پروژههای عمرانی را یادآور میشود.
حفاظت از اشکفت سلمان و دیگر آثار تاریخی تنها با اجرای قانون و مشارکت مردم امکانپذیر است. این آثار میراثی هستند که باید برای نسلهای آینده حفظ شوند؛ زیرا تخریب یا تعرض به آنها، تخریب حافظه تاریخی و فرهنگی یک ملت است.
