آماده باش در چغازنبیل و هفت تپه؛ تمهیدات حفاظتی برای مقابله با طوفان و بارش های پیش رو
توسط: پایگاه میراث جهانی چغازنبیل و هفت تپه در پی هشدارهای هواشناسی درباره نزدیک شدن موج ناپایداری و شرایط جوی نامساعد، اقدامات پیشگیرانه برای حفاظت از آثار تاریخی این دو محوطه را آغاز کرده است. برگزاری جلسات مدیریت بحران، تشکیل گروه های واکنش سریع و بررسی نقاط آسیب پذیر از جمله اقداماتی است که برای کاهش احتمال خسارت به این آثار ارزشمند در نظر گرفته شده است.
این اقدامات به ویژه برای چغازنبیل اهمیت زیادی دارد؛ زیرا بخش مهمی از این محوطه از خشت و آجر ساخته شده و بارش شدید می تواند برای سازه های خشتی آسیب زا باشد. یونسکو نیز بارش های سنگین را یکی از تهدیدهای شناخته شده برای یکپارچگی و حفاظت از چغازنبیل معرفی کرده است.
چرا چغازنبیل و هفت تپه در وضعیت آماده باش قرار گرفتند؟
محوطه های باستانی در برابر رخدادهای شدید جوی، شرایط متفاوتی نسبت به ساختمان های جدید دارند. بسیاری از سازه های تاریخی، به ویژه بناهای خشتی، در برابر نفوذ آب، فرسایش، تغییرات رطوبتی و روان آب آسیب پذیر هستند. به همین دلیل، مدیریت بحران در چنین محوطه هایی بیشتر بر پیشگیری و کاهش آسیب پیش از وقوع حادثه تمرکز دارد.
مهدی عالی پور، سرپرست پایگاه میراث جهانی چغازنبیل و هفت تپه، از برگزاری جلسات هماهنگی و برنامه ریزی مدیریت بحران در محوطه چغازنبیل و موزه هفت تپه خبر داده است. در این جلسات، حفاظت از عرصه، حریم، بناهای تاریخی و زیرساخت های گردشگری در اولویت قرار گرفته است.
تشکیل تیم های واکنش سریع برای مدیریت بحران
یکی از اقدامات انجام شده، مشخص کردن ساختار گروه های واکنش سریع و ستاد مدیریت بحران پایگاه است. هدف از این کار آن است که در صورت وقوع شرایط اضطراری، مسئولیت افراد از قبل مشخص باشد و اقدامات حفاظتی بدون اتلاف زمان انجام شود.
در برنامه ریزی انجام شده، وظایف اعضای گروه ها برای سه مرحله پیش از بحران، زمان وقوع حادثه و پس از آن مشخص شده است. این رویکرد به تیم حفاظت اجازه می دهد اقدامات لازم را از مرحله پیشگیری تا ارزیابی خسارت و آغاز عملیات حفاظتی دنبال کند.
مهم ترین اقدامات گزارش شده در این بخش عبارتند از:
- تعیین اعضای اصلی و ذخیره گروه های واکنش سریع
- مشخص کردن وظایف هر یک از اعضای تیم
- برنامه ریزی برای اقدامات پیش از وقوع بحران
- تعیین مسئولیت ها در زمان وقوع حادثه
- پیش بینی اقدامات لازم برای مرحله پس از بحران
- هماهنگی میان کارشناسان، نیروهای حفاظت، مرمت گران و کارکنان پایگاه
بررسی نقاط آسیب پذیر چغازنبیل و هفت تپه
پیشگیری از خسارت به آثار تاریخی تنها به مراقبت از خود بناها محدود نمی شود. مسیرهای دسترسی، سیستم های دفع آب، پوشش های حفاظتی، درختان و حتی زیرساخت های گردشگری نیز می توانند در زمان بارندگی شدید به نقاط آسیب پذیر تبدیل شوند.
در همین راستا، بررسی میدانی بخش های مختلف محوطه انجام شده و نقاطی که احتمال آسیب پذیری بیشتری دارند مورد ارزیابی قرار گرفته اند. سامان دهی مسیرهای اضطراری و بررسی وضعیت آبروها و سیستم زهکشی نیز بخشی از این اقدامات بوده است.
موارد مورد بررسی شامل این بخش ها بوده است:
- مسیرهای اضطراری و دسترسی نیروهای امدادی
- پوشش های حفاظتی بناها
- دیوارها و سازه های تاریخی
- درختان فرسوده و خطرآفرین
- سیستم های زهکشی
- آبروها و مسیرهای هدایت آب
- زیرساخت های گردشگری محوطه
چرا بارش شدید برای چغازنبیل خطرناک است؟
چغازنبیل یکی از مهم ترین محوطه های باستانی ایران و از آثار ثبت شده در فهرست میراث جهانی یونسکو است. این محوطه در حدود سال 1250 پیش از میلاد شکل گرفت و زیگورات آن مهم ترین بخش مجموعه به شمار می رود. یونسکو چغازنبیل را بزرگ ترین زیگورات خارج از بین النهرین و یکی از بهترین نمونه های حفظ شده از این نوع معماری معرفی کرده است.
یکی از دلایل حساسیت این محوطه، استفاده گسترده از خشت در ساختار آن است. یونسکو نیز در گزارش های مربوط به وضعیت حفاظتی چغازنبیل، بارش های شدید را از تهدیدهای مهم برای سازه های خشتی این محوطه دانسته است. در گذشته نیز برنامه های حفاظتی و اقدامات مربوط به بهبود زهکشی برای کاهش اثرات بارندگی بر زیگورات مورد توجه قرار گرفته است.
بنابراین کنترل و هدایت آب های سطحی، بررسی رطوبت و پایش مداوم وضعیت سازه ها، بخش مهمی از حفاظت پیشگیرانه چغازنبیل محسوب می شود.
جمع بندی
آماده باش پایگاه میراث جهانی چغازنبیل و هفت تپه در شرایط جوی پیش رو، بر پایه اقدامات پیشگیرانه و مدیریت بحران انجام شده است. تشکیل گروه های واکنش سریع، تعیین وظایف نیروها، بررسی وضعیت بناها و دیوارها و سامان دهی مسیرهای اضطراری و سیستم های زهکشی، از جمله اقداماتی است که برای کاهش احتمال آسیب انجام شده است.
اهمیت این اقدامات زمانی بیشتر مشخص می شود که بدانیم چغازنبیل یکی از مهم ترین نمونه های معماری خشتی ایران باستان است و بارش های شدید از جمله تهدیدهای شناخته شده برای حفاظت از آن محسوب می شوند.
