آغاز فصل تازه روابط فرهنگی ایران و ترکیه در سال ۲۰۲۵
توسط: سال فرهنگی ۲۰۲۵ میان ایران و ترکیه، گامی تازه در مسیر گسترش همکاریهای فرهنگی و هنری دو کشور است؛ رویدادی که میتواند ارتباطات تمدنی و تاریخی دو ملت را به مرحلهای تازه وارد کند. این ابتکار فرهنگی نه تنها در سطح وزارتخانهها، بلکه میان هنرمندان، اندیشمندان و مردم دو کشور نیز فرصتی برای شناخت متقابل و همگرایی بیشتر فراهم میکند. در این چارچوب، جشنوارههای مشترک، پروژههای هنری و ثبت میراث فرهنگی مشترک در دستور کار قرار گرفته است.
دیدار وزیران فرهنگ ایران و ترکیه؛ تأکید بر پیوندهای تاریخی و فرهنگی
در دیداری رسمی میان سید عباس صالحی، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی ایران و محمت نوری ارسوی، وزیر فرهنگ و گردشگری ترکیه، موضوعات متنوعی در حوزه همکاریهای فرهنگی، گردشگری و هنری مطرح شد. این نشست در راستای برنامههای سال فرهنگی مشترک دو کشور برگزار گردید و بر نقش میراث مشترک در تحکیم روابط تأکید داشت.
وزیر فرهنگ ایران در این دیدار با اشاره به اشتراکات تاریخی، دینی و فرهنگی دو ملت، ایران و ترکیه را فراتر از دو کشور همسایه دانست و گفت که پیوندهای فرهنگی میان دو ملت ریشهای عمیق دارد. او تأکید کرد که سال فرهنگی ۲۰۲۵ میتواند نقطهعطفی در روابط فرهنگی و اجتماعی دو کشور باشد و زمینهساز همکاریهای بلندمدتتر گردد.
مسیر شمس و مولانا؛ ایده ای برای ثبت جهانی و گردشگری فرهنگی
یکی از محورهای اصلی گفتوگو، طرح «مسیر شمس و مولانا» بود؛ طرحی که میتواند به عنوان یک مسیر فرهنگی و گردشگری میان شهر خوی در ایران و قونیه در ترکیه تعریف شود. این مسیر، نمادی از پیوند روحی و فکری دو عارف بزرگ جهان اسلام است که قرنهاست میراث فکری آنان الهامبخش ادبیات و عرفان در شرق و غرب بوده است.
وزیر فرهنگ ایران پیشنهاد داد این مسیر به عنوان میراث فرهنگی ناملموس در فهرست جهانی یونسکو به ثبت برسد. ثبت چنین مسیری نه تنها جایگاه ایران و ترکیه را در عرصه گردشگری فرهنگی تقویت میکند، بلکه موجب افزایش تبادلات فرهنگی، توسعه اقتصادی محلی و جذب گردشگران علاقهمند به عرفان و ادبیات فارسی و ترکی خواهد شد. در جهان امروز، مسیرهای فرهنگی مشترک مانند راه ابریشم یا جاده زیتون به ابزارهای مؤثر دیپلماسی فرهنگی تبدیل شدهاند، و مسیر شمس و مولانا نیز میتواند در همین راستا جایگاهی جهانی پیدا کند.
جشنواره مولانا؛ پلی میان شعر، موسیقی و عرفان
برگزاری جشنواره بینالمللی مولانا یکی دیگر از پیشنهادهای مهم مطرحشده در این دیدار بود. این جشنواره قرار است بهصورت مشترک در ایران و ترکیه برگزار شود و به معرفی آثار ادبی، هنری و موسیقایی مرتبط با اندیشه و زندگی مولانا جلالالدین بلخی اختصاص یابد.
مولانا یکی از چهرههای فرهنگی مشترک دو ملت است و میراث او در شعر، موسیقی، نمایش و سینما همواره جایگاه ویژهای در ایران و ترکیه داشته است. چنین جشنوارهای میتواند ضمن نمایش دستاوردهای فرهنگی دو کشور، نقطه آغاز همکاریهای جدید در زمینه تولیدات فرهنگی، ترجمه آثار و پروژههای سینمایی و تئاتری باشد.
وزیر فرهنگ ایران همچنین پیشنهاد داد افتتاحیه یا اختتامیه این جشنواره با سفر رئیسجمهور ترکیه به تهران همزمان شود تا اهمیت نمادین و سیاسی آن نیز تقویت گردد.
برنامه های مشترک فرهنگی و دینی؛ بزرگداشت میلاد پیامبر اسلام
در کنار طرحهای فرهنگی، پیشنهاد برگزاری برنامهای مشترک به مناسبت هزار و پانصدمین سال میلاد پیامبر اسلام (ص) نیز مطرح شد. هدف از این برنامه، نمایش میراث هنری و ادبی دو کشور در زمینه آثار مرتبط با پیامبر رحمت است. ایران و ترکیه در طول قرون گذشته آثار بیشماری در قالب خوشنویسی، نگارگری، شعر و موسیقی درباره پیامبر اکرم (ص) خلق کردهاند.
پیشنهاد شد که جشنواره هنرهای تجسمی ویژه پیامبر اسلام (ص) بهصورت دورهای در دو کشور برگزار و آثار هنرمندان در نگارخانههای هر دو کشور به نمایش گذاشته شود. این رویداد میتواند به تقویت پیوندهای فرهنگی و معنوی میان ملتهای مسلمان کمک کند و جلوهای تازه از گفتوگوی فرهنگی و دینی ارائه دهد.
تشکیل کمیته مشترک فرهنگی ایران و ترکیه
برای اجرای مؤثر برنامههای سال فرهنگی، وزیر فرهنگ ایران پیشنهاد تشکیل کمیتهای مشترک میان دو وزارتخانه را ارائه داد تا برنامهها و طرحهای فرهنگی با هماهنگی و سرعت بیشتری اجرا شوند. در این کمیته، بخشهایی مانند تبادل هنرمندان، همکاریهای سینمایی، ترجمه آثار و برگزاری نمایشگاهها در اولویت قرار خواهند گرفت.
در همین راستا، دو کشور توافق کردند برنامهای جامع برای مبادلات فرهنگی تدوین کنند تا چارچوب فعالیتهای فرهنگی آینده شفافتر و مؤثرتر شود. چنین برنامهای میتواند مبنایی برای همکاریهای پایدار میان نهادهای فرهنگی، هنری و دانشگاهی دو کشور باشد.
گسترش همکاری های ادبی و نمایشگاهی؛ کتاب، ترجمه و حضور متقابل
کتاب به عنوان یکی از مهمترین ابزارهای دیپلماسی فرهنگی، جایگاه ویژهای در همکاریهای آینده خواهد داشت. وزیر فرهنگ ایران در این دیدار اعلام کرد که در سال گذشته بیش از ۱۱۰ هزار عنوان کتاب در ایران منتشر شده که دو سوم آنها چاپ اول بوده است. او پیشنهاد داد بخشی از این آثار به زبان ترکی ترجمه شود و در کتابخانههای ترکیه در دسترس قرار گیرد.
همچنین بر حضور متقابل در نمایشگاههای بینالمللی کتاب تأکید شد. ترکیه سالانه میزبان چندین نمایشگاه مهم کتاب در آنکارا، استانبول و سایر شهرهاست و ایران نیز نمایشگاه بینالمللی کتاب تهران را به عنوان یکی از بزرگترین رویدادهای فرهنگی منطقه برگزار میکند. حضور دو کشور به عنوان «میهمان ویژه» در این نمایشگاهها میتواند موجب تبادل فرهنگی و ادبی گستردهتر شود.
نقش شهرهای فرهنگی در گسترش روابط؛ از استانبول تا خوی
در این دیدار همچنین بر اهمیت شهرهای فرهنگی دو کشور تأکید شد. استانبول به عنوان یکی از مراکز اصلی فعالیتهای فرهنگی ترکیه، و خوی در ایران به عنوان زادگاه شمس تبریزی، هر دو نقش نمادینی در توسعه روابط فرهنگی ایفا میکنند. وزیر فرهنگ ایران پیشنهاد داد که همکاریهای فرهنگی در شهرهای مهم دو کشور گسترش یابد تا پیوند میان مردم دو ملت تقویت شود.
وزیر فرهنگ ترکیه نیز با اشاره به برنامههای فرهنگی گسترده در کشورش، از جمله جشنواره «راه فرهنگی» که در بیش از ۲۰ شهر ترکیه و با حضور دهها هزار هنرمند برگزار میشود، از ایران برای مشارکت فعال در این رویدادها دعوت کرد.
نتیجه گیری
سال فرهنگی ۲۰۲۵ ایران و ترکیه فرصتی کمنظیر برای تعمیق روابط فرهنگی، هنری و تمدنی دو ملت است. طرحهایی چون «مسیر شمس و مولانا»، «جشنواره مولانا» و «برنامه مشترک هنری پیامبر اسلام (ص)» نهتنها نماد پیوند تاریخی دو کشورند، بلکه میتوانند پایهای برای گفتوگوی فرهنگی پایدار و گسترش همکاریهای منطقهای باشند.
در شرایطی که منطقه خاورمیانه در مسیر بازگشت به ثبات نسبی است، چنین همکاریهایی میتواند فرهنگ را به زبان مشترک صلح و تفاهم میان ملتها تبدیل کند. سال فرهنگی ایران و ترکیه در حقیقت فرصتی است برای بازتعریف هویت مشترک، تقویت سرمایه فرهنگی و یادآوری این حقیقت که میراث مشترک، مرز نمیشناسد.
