برنامه ایران برای جذب پنج میلیون گردشگر عراقی تا سال ۲۰۲۸
توسط: در سال‌های اخیر، عراق به یکی از مهم‌ترین بازارهای گردشگری ایران تبدیل شده است. مرزهای جغرافیایی نزدیک، پیوندهای فرهنگی و مذهبی عمیق، و رشد علاقه عراقی‌ها به خدمات درمانی و گردشگری سلامت در ایران، زمینه‌ای فراهم کرده تا ایران بتواند جایگاه خود را در میان مقاصد محبوب همسایگان تثبیت کند. اکنون برنامه‌ای گسترده در حال اجراست تا طی سه سال آینده، تعداد گردشگران عراقی ورودی به ایران به رقم قابل‌توجه پنج میلیون نفر در سال برسد.
چشم انداز جدید گردشگری ایران و عراق
همکاری میان ایران و عراق در بخش گردشگری، اکنون وارد مرحله‌ای تازه شده است. بر اساس تفاهم‌نامه‌ای که میان بخش‌های خصوصی دو کشور امضا شده، هدف‌گذاری برای جذب پنج میلیون گردشگر عراقی تا سه سال آینده در دستور کار قرار دارد.
بر پایه آمار وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی ایران، در حال حاضر حدود سه و نیم میلیون شهروند عراقی هر ساله به ایران سفر می‌کنند؛ آماری که ایران می‌خواهد با برنامه‌ریزی دقیق و توسعه زیرساخت‌ها، آن را به شکل چشمگیری افزایش دهد. این برنامه بخشی از طرح کلان کشور برای رسیدن به ۱۵ میلیون گردشگر خارجی تا پایان برنامه هفتم توسعه است.
عراق؛ بازار اصلی گردشگری ایران
بازار گردشگری عراق برای ایران جایگاهی کلیدی دارد. عراقی‌ها به دلایل گوناگون از جمله زیارت، درمان، خرید و تفریح، از اصلی‌ترین گروه‌های گردشگران ورودی به ایران هستند.
مسلم شجاعی، مدیر کل دفتر بازاریابی گردشگری خارجی وزارت میراث فرهنگی، در گفت‌وگویی اعلام کرده است که عراق «بازار شماره یک گردشگری ایران» به شمار می‌رود. او می‌گوید برای تحقق اهداف توسعه‌ای، ایران باید جایگاه خود را در بازار عراق تثبیت کند و سهم خود را از گردشگران منطقه افزایش دهد.
نمایشگاه گردشگری عراق؛ پلی میان فعالان دو کشور
برای تقویت روابط گردشگری، ایران به تازگی نمایشگاه گردشگری عراق را در شهرهای بصره، بغداد و کربلا برگزار کرده است. بیش از ۵۰ آژانس مسافرتی و شرکت خدمات گردشگری ایرانی در این رویداد حضور داشتند و مستقیماً با همتایان عراقی خود دیدار کردند.
این نمایشگاه فرصتی فراهم کرد تا ارتباطات میان فعالان بخش خصوصی دو کشور به شکل مستقیم برقرار شود. شجاعی تأکید کرده که در سال‌های گذشته ضعف در ارتباطات رسمی باعث شده بود واسطه‌ها بازار گردشگری را در اختیار بگیرند و بسیاری از گردشگران عراقی از مسیرهای غیررسمی وارد ایران شوند. امضای نخستین توافق‌نامه همکاری میان شرکت‌های خصوصی ایران و عراق در همین رویداد انجام شد؛ اقدامی که گام مهمی برای شکل‌گیری همکاری‌های پایدار در آینده محسوب می‌شود.
گسترش همکاری های دولتی و کمیته مشترک گردشگری
یکی از محورهای مهم این برنامه، همکاری میان نهادهای رسمی دو کشور است. در جریان سفر هیئت گردشگری ایران به عراق، دیداری با قائم مراد، معاون گردشگری، فرهنگ و آثار باستانی عراق انجام شد. در این دیدار، دو طرف درباره تشکیل یک کمیته فنی مشترک گردشگری و تدوین سند همکاری اجرایی گفت‌وگو کردند.
این کمیته قرار است به‌طور منظم بر اجرای پروژه‌های مشترک نظارت کند و راهکارهایی برای تسهیل سفر زائران و گردشگران در دو سوی مرز ارائه دهد. چنین همکاری‌هایی می‌تواند بستر قانونی و ساختاری لازم را برای رشد پایدار گردشگری فراهم کند.
چالش های زیرساختی؛ از پروازها تا مرزهای زمینی
رسیدن به هدف پنج میلیون گردشگر تنها با تبلیغات و توافق‌نامه‌ها ممکن نیست. مهم‌ترین چالش در این مسیر، بهبود زیرساخت‌های حمل‌ونقل و خدمات مرزی است.
شجاعی اعلام کرده که در حال حاضر حدود ۳۰۰ پرواز هفتگی میان ایران و عراق برقرار است، اما برای پاسخگویی به تقاضای رو به رشد، باید مسیرهای هوایی جدیدی میان شهرهای کمتر شناخته‌شده دو کشور نیز راه‌اندازی شود. افزون بر این، ورود گردشگران با خودروهای شخصی نیاز به سامان‌دهی دارد. در حال حاضر تنها حدود دو هزار خودروی عراقی از طریق مرزهای خوزستان وارد ایران می‌شوند و بخش بزرگی از ظرفیت تردد مغفول مانده است.
مسیرهای دریایی و فرصت های توسعه بندری
در بخش دریایی نیز همکاری‌ها هنوز در مرحله ابتدایی قرار دارد. تنها یک خط مسافربری میان بندر خرمشهر در ایران و بندر بصره در عراق فعال است و حدود ۲۵۰ هزار مسافر را در هفته جابه‌جا می‌کند.
به گفته‌ی مقامات گردشگری ایران، با صدور مجوزهای جدید، ارائه سوخت یارانه‌ای برای شناورهای مسافربری، لایروبی مسیرهای آبی و جذب سرمایه‌گذاری بخش خصوصی، می‌توان این مسیر را به یکی از پرترددترین خطوط دریایی منطقه تبدیل کرد. گسترش این مسیرها نه تنها به گردشگری، بلکه به تجارت و حمل‌ونقل میان دو کشور نیز کمک خواهد کرد.
بهبود تجربه سفر در مرزهای زمینی
مرزهای زمینی ایران و عراق، مسیر اصلی ورود گردشگران عراقی به کشور است. اما طولانی بودن صف‌ها، کمبود امکانات رفاهی و نبود خدمات اطلاع‌رسانی مناسب از جمله چالش‌های فعلی به شمار می‌روند.
شجاعی پیشنهاد کرده است که در گذرگاه‌های مرزی، مراکز اطلاع‌رسانی گردشگری و درمانی ایجاد شود تا مسافران بتوانند به‌صورت مستقیم و بدون واسطه به خدمات رسمی دسترسی داشته باشند. همچنین ایجاد پایگاه‌های تله‌مدیسین (پزشکی از راه دور) در خاک عراق می‌تواند بیماران را پیش از سفر با مسیرهای درمانی و بیمارستان‌های معتبر در ایران آشنا کند.
تبلیغات هدفمند و استفاده از شبکه های اجتماعی
یکی دیگر از ابزارهای کلیدی برای جذب گردشگران عراقی، تبلیغات دیجیتال است. در عراق، شبکه اجتماعی فیسبوک همچنان پرمخاطب‌ترین پلتفرم ارتباطی محسوب می‌شود. به همین دلیل، ایران تصمیم دارد با همکاری وزارت گردشگری عراق، چهره‌های تأثیرگذار (اینفلوئنسرها) را برای حضور در نمایشگاه گردشگری ایران در ماه فوریه دعوت کند.
این اقدام می‌تواند تصویر تازه‌ای از ایران به‌عنوان مقصدی امن، متنوع و فرهنگی در ذهن گردشگران عراقی ایجاد کند. علاوه بر آن، حمایت از سرمایه‌گذاران عراقی در پروژه‌های گردشگری ایران و افزایش پروازهای داخلی از شهرهای جنوبی مانند آبادان و اهواز به سایر نقاط کشور، به توزیع بهتر گردشگران در سراسر ایران کمک خواهد کرد.
تأثیر اقتصادی و اجتماعی این برنامه
افزایش گردشگران عراقی می‌تواند اثر اقتصادی چشمگیری برای ایران داشته باشد. برآوردها نشان می‌دهد که هر گردشگر عراقی به‌طور میانگین ۷۰۰ تا ۱۰۰۰ دلار در ایران هزینه می‌کند. با تحقق هدف پنج میلیون گردشگر، درآمد ارزی ایران از این بازار می‌تواند به بیش از چهار میلیارد دلار در سال برسد.
از سوی دیگر، این روند سبب تقویت روابط فرهنگی، مذهبی و انسانی میان دو ملت خواهد شد. افزایش تعاملات مردمی می‌تواند به تقویت همکاری‌های منطقه‌ای و همگرایی اقتصادی میان دو کشور بینجامد.
نتیجه گیری
برنامه جذب پنج میلیون گردشگر عراقی، نه‌تنها هدفی اقتصادی بلکه اقدامی راهبردی در سیاست خارجی فرهنگی ایران است. این طرح می‌تواند زمینه‌ساز تحول در ساختار گردشگری ایران و افزایش سهم کشور از بازار منطقه شود.
با این حال، تحقق این هدف به هماهنگی مداوم میان دولت‌ها، سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌ها، توسعه خدمات حمل‌ونقل، و تقویت بخش خصوصی نیاز دارد. اگر این عناصر به‌درستی در کنار هم قرار گیرند، ایران می‌تواند جایگاه خود را به‌عنوان مقصد نخست گردشگران عراقی و یکی از قطب‌های گردشگری منطقه تثبیت کند.
